De Bijloke 2008-2009

Tuesday, May 20th, 2008 | Tags: agenda, bijloke, concert, gent, hagen, muziek, seizoen, strijkkwartet

Terwijl het concert van vrijdagavond stilaan begint te bezinken, kijk ik uit naar het nieuwe seizoen van De Bijloke in Gent. Deze concerten heb ik alvast een plek gegeven in mijn agenda. De sterretjes geven mijn prognose weer in hoeverre de vonken er zullen van afvliegen. Maar ‘alles is veel voor wie niet veel verwacht’, zei Bloem. Dat hou ik altijd in het achterhoofd.

• 10.10.2008 — * Accordone, Marco Beasley. John Dowland in Italië. Liederen van Dowland en tijdgenoten. Beasley heb ik ooit eens aan het werk gezien in Het Capitool en de cd ‘Homo fugit velut umbra..‘ blijft bij ons thuis in de hitlijsten hangen. En Dowland… ahh, Engeland, schone liedjes, puur ende fyn! 
• 14.10.2008 — ** Jason Moran and The Band Wagon. Hedendaagse jazz op piano. De cd gaat er hier thuis ook wel in.
• 05.11.2008 — * Manderling Quartett. Strijkkwartetten van Britten (3e), Smetana (1e) en Mendelssohn (6e). Britten ken ik van een gelauwerde cd door het Belcea Quartet, maar ik moet toegeven dat ik me nog niet echt verdiept heb in de muziek. Er is nog geen ‘klik’ geweest. Smetana wordt meezingen en Mendelssohn is een plezante jongen. Ik verwacht geen wonderen.
• 16.11.2008 — * Paul O’Dette. De drie Orfeo’s. Italiaanse Luitmuziek uit de vroegrenaissance. Vooral Julie is verzot op luitmuziek, maar ik wil deze gezellige hobbit (hij ziet er toch zo uit) ook wel eens aan het werk zien. Kan ook volledig verkeerd aflopen…
• 04.12.2008 — ** Edding Kwartet. Strijkkwartetten van Haydn (1e), Beethoven (11e), Mendelssohn (4e) en een enkele fugasalto’s van Bach (1 en 6). Grote klassiekers worden uit de kast gehaald, inclusief mijn lievelingskwartet van Beethoven, het fameuze Opus 95, waarin hij de grote kanonnen laat aanrukken. En een beetje Kunst der Fuge gaat er altijd wel in bij mij, zelfs op viool (De Emersons deden dit overigens op onnavolgbare wijze!).  
• 13.12.2008 — * Ensemble Organum. Romeinse gezangen (7de-13de eeuw). Twee cd’s hebben mij deze jongens al gekost. Ik zal niet beweren dat ik ze vaak beluisteren, maar als dat dan eens gebeurt is het altijd raak. In kleine dosissen, zeer gesmaakt.
• 10.01.2009 — ** Christoph Prégardien, Andreas Staier. Schwanengesang. Aiaiai… weak spot: Schubertliedjes. Wanderer, Sehnsucht, Am Fenster,… Romantiek van de bovenste plank. Bring your own cleenex.
• 21.01.2009 — *** Hagen Quartett. Strijkkwartetten van Bartók (3e), Beethoven (5e) , Mendelssohn (2e). Chique volk! De Hagens komen elk jaar eens langs in De Bijloke. Meestal zit er een Beethoven bij, en met een beetje geluk een Bartók, zoals ook dit seizoen. Ik ben zéér, maar dan ook zéér, curieus hoe hun uitvoering geëvolueerd is sinds hun grijsgedraaide opname van 1995. Verslaan ze de Zehetmairs?
• 19.02.2009 — ** Neue Vocalsolisten Stuttgart. Monteverdi, Gesualdo (16e eeuw) en twee hedendaagse vocale werken. Als groot bewonderaar van de gestoorde doch geniale toonkunstenaar Gesualdo (en in mindere mate van Monteverdi) ben ik heel benieuwd of deze ‘nieuwe vocalisten’ een waardevolle link kunnen leggen naar hedendaags werk voor meerdere stemmen. Een dubbeltje op zijn kant. Geen garanties.
• 06.03.2009 — *** Jean-Guihen Queyras. Hedendaagse werken voor cello solo van Veress, Kurtag, Britten en Kodaly. Stoer en gewaagd: stuk voor stuk technisch uitdagend hedendaags werk voor cello solo. Komaan Jean (we zien hem zo vaak tegenwoordig dat we hem toch mogen tutoyeren, zeker?), laat zien wat je allemaal uit dat ding kan toveren! Onze oren staan scherp.
• 14.03.2009 — * Fine Arts Quartet. Strijkkwartetten van Arriaga (1e), Shostakovich (1e) en Mendelssohn (3e). Een nogal braaf programma. Hopelijk wordt het concert spannender dan de foto op de site van De Bijloke. 
• 16.05.2009 — *** Bartók+. 3 concerten, 2 dagen, 1 kwartet, 1 duo. Bartók madness! Mag er een tent opgezet worden in den hof van De Bijloke? Alle kwartetten — mijn absolute lievelingsmuziek — de duo’s en andere gedurfd werk. Ten-aha-aanval!
• 28.05.2009 — ** Antoine Tamestit. Werken voor viool solo van Bach, Ligeti en Reger. Een ongetwijfeld intiem sluitstuk van een overvol seizoen. 

Fascinatie voor Bartók’s SQ’s

Friday, October 19th, 2007 | Tags: bartok, klassiek, muziek, strijkkwartet

Waarom blijft de muziek van Bartók me zo boeien? Ik ken zijn strijkkwartetten nu al zo’n vier jaar, maar er gaat nauwelijks een seizoen voorbij zonder dat ik zijn bevreemdende klankwereld nog eens opzoek. Zoiets doe ik meestal wanneer ik het huis voor mezelf heb, of nog liever in de auto (bij voorkeur ’s nachts). Julie wordt knettergek van ‘modern klassiek’ in huis, ziet u. Ik neem het haar niet kwalijk.

Bartók’s strijkkwartetten zijn revolutionair, geniaal. Minstens zo sterk als die van Beethoven, als je’t mij vraagt. Zo anders dan alles wat voor hem was en na hem zou komen. Elk kwartet, elke beweging is doorspekt met grillige vormen, schimmen, kleuren en klanken (ik noem ze patterns) uit bizarre werelden waar we het bestaan niet van afwisten. Die onvoorstelbare hoeveelheid ervan vormt een abstract en onlosmakelijk weefsel dat bij tijden organisch aanvoelt, als een schaduw die kan ademen, dreigen, dansen, doden.

Bartók breekt met conventies en gewoontes om met de brokstukken iets nieuws te creeëren op de fundamenten van het verleden. Er is geen melodie, geen refrein, geen thema. Er komt geen noot een tweede maal onveranderd terug. Toch schuilt er structuur, orde en dialoog in de muziek, meer dan je na enkele keren luisteren zult vermoeden. Dat is meteen ook de reden waarom deze muziek nooit verveelt: er valt altijd wel iets nieuws te ontdekken. Het is een puzzel met zoveel stukjes, in zoveel lagen… en ik heb de onderste nog lang niet bereikt. Een mens kan zich erg klein, nietig en vergankelijk voelen tijdens het beluisteren van de zes.

Dat de 6 gedurende een tijdsbestek van drie decennia ontstane strijkkwartetten van Bartók een van de belangrijkste bijdragen aan de Westerse muziek vormen, staat al tijden vast. (…)

Ze omspannen zijn hele creatieve leven. Het eerste kwartet dateert uit 1908, het tweede uit 1917, het derde uit 1927, het vierde uit 1928, het vijfde uit 1934 en het zesde uit 1938.

Net als Beethoven en Sjostakovitsj vertaalde Bartók zijn diepste en persoonlijkste gevoelens in zijn strijkkwartetten en elk stuk van dit zestal is meteen een zuiver distillaat van zijn ervaringen op het gebied van de volksmuziek. Het middelste tweetal bevat de minst toegankelijke muziek, maar mede daardoor vormen ze de grootste uitdaging om te beluisteren. Het derde is een korte, heel geconcentreerde studie in expressionisme aan de grens van de atonaliteit.

Hoewel Bartók zelf geen strijkinstrument bespeelde, wist hij een verrassende verscheidenheid aan beklemmende en geheimzinnige klanken voor te toveren; deze culmineren in de felle, een catharsis brengende finale. De onderdelen van de eendelige structuur van het derde kwartet vormen een palindroom en dat patroon wordt voortgezet in het vierde kwartet dat uitgebreider is en minder introspectief van aard. Het middendeel is weer zo’n typische nachtmuziek, vol wilde natuurgeluiden – ruisende bomen, vogelzang en krioelende insecten. Dit deel wordt gevolgd door een kort scherzo dat uitsluitend pizzicati laat horen. De finale met zijn tomeloze vaart en zijn dissonante karakter is een van de merkwaardigste stukken uit de hele kwartetliteratuur. De vier omringende kwartetten zijn een stuk toegankelijker.

Bron: Actueel nieuws uit de wereld van audio, muziek en video, Jan de Kruijff, december 2006.

Het eerste contact met Bartók’s SQ’s (String Quartets) had ik in februari 2004 via een Klara opname van het Oostenrijkse Hagen Quartet. De critici waren vol lof. Ik begreep er geen snars van (hoewel ik er toch na-apend over berichtte). Desalniettemin kocht ik prompt de cd met de integrale opnames. Kwartet na kwartet ploegde ik me er doorheen tot ik na een maand of drie (ik ben een muzikale diesel) het plaatje begon te snappen. Het was voor mij het begin van een lange ontdekkingsreis langs Janacec, Ligeti, Shostakovich, Hartmann, Hindemith en vele andere.

Lange tijd heb ik de opname van het Hagen Quartett als superieur ervaren, de gouden standaard waaraan iedereen zich diende te meten. Ik was blij dat zelfs Jan de Kruijff het daarmee eens was, of toch bijna. Tot de naam van een zekere meneer Zehetmair met zijn gelijknamig kwartet opdook in tal van internationale prijsuitreikingen en cd-besprekingen.
In tegenstelling tot de Hagens brengt het Zehetmair Quartet Bartók’s strijkkwartetten fragmentair uit: elk op een aparte cd, met enkele jaren tussen, telkens aangevuld met een kwartet van een andere componist (tot nu toe: Hartmann en Hindemith).
Het is vreemd dat een zelfde werk zo anders kan klinken wanneer het door verschillende uitvoerders wordt gebracht. Hoewel het verschil uiteindelijk slechts zit in tempo, ritme, klankleur en wat accenten her en der, lijkt het soms alsof je naar andere muziek aan het luisteren bent. De uitvoeringen van de Zehetmairs hebben in mijn hoofd moeten opboksen tegen het ideaalbeeld van de Hagens, maar het is ze na veelvuldige luistersessies toch gelukt. In het begin lijken hun uitvoeringen minder gearticuleerd, haastig en slordig, maar na een tijd begin je de dynamiek en de energie te voelen die van het samenspel uitgaat. Ik zag ze eenmaal life aan het werk in De Bijloke (geen Bartók, maar het laatste kwartet van Beethoven en eentje van Hindemith dat ook op een van hun cd’s staat). De altviool ging toen zodanig tekeer dat het microfoontje dat op haar instrument bevestigd was eraf sprong!

Ik zou nu volledig kunnen ontsporen in lyrische bewoordingen met tal van metaforen om de interpretaties van de Zehetmairs verder te omschrijven, maar ik bespaar u en mijzelf de moeite door u beide cd’s vlakaf aan te bevelen (met de nadruk op bevelen).

‘t Stokske

Wednesday, January 12th, 2005 | Tags: muziek, stokje, strijkkwartet

Nee, niet dat van Oldenbarnevelt, maar het stokje waar alle weblogs in ‘t Vlaanderenland het deze week op hun voorpagina over hebben. Bedankt aan Herman voor de aflossing en de eer.

Het toeval wil dat mij doen en laten de afgelopen dagen volledig in het teken stond van muziek (en MacWorld natuurlijk). Dat heeft alles te maken met mijn nieuwe iPod dito iTrip die ik sinds een weekje overal met mij meezeul (auto, werk, thuis, afwas). Fantastisch speelgoed.

Wat is de totale grootte aan muziekbestanden op je computer?
Euhm… 72,6 Gig, allemaal mooi gesorteerd in mapjes (big screenshot). Ik merk dat ik hiermee precies een beetje boven het gemiddelde ben terechtgekomen. Toegegeven: ik weet allang niet meer wat er bijvoorbeeld in het mapje ‘rap’ zit. En mijn techno-fase, die ligt ook al een tijdje achter de rug (het era van DJ Avenging Angel, zo was het). Desalniettemin telt mijn oude platencollectie ook al voor een dikke 20Gig mee. Maar de mapjes met klassiek en jazz (samen 37 Gig) staan integraal op mijn iPod.

Wat is je laatst gekochte cd?
Niet gekocht, gekregen. En het waren er acht. Van Charles Teton, een Amerikaan die zo in de wolken was over een Indesign-template die ik ter beschikking heb gesteld op Adobe Studio Exchange, dat hij me iets in de plaats wou geven. Hij kocht me de volledige strijkkwartetten van Beethoven, gespeeld door het Lindsay Quartet (Resonance, RSB801). Ik ben er al twee weken meer dan zoet mee ;-)

Wat is letterlijk het laatst geluisterde nr voor je dit bericht las?
In de auto: Kyrie uit de Missa Praeter Rerum Seriem van Cipriano De Rore
(Harmonia Mundi, HMC901760)

Geef 4 nrs door die je heel vaak luistert of die veel voor je betekenen
Onmogelijk. Veel muziek is een essentiëler onderdeel van mijn existentie geworden dan pakweg mijn lever of galblaas. Ik luister niet naar nummers, maar naar stukken, en het ene bouwt steeds voort op het andere. Of, met andere woorden, ik zie het nu echt niet zitten om 70 Gb te doorbladeren ;-)

Aan welke 3 (4 of 5 is te zot) personen geef jij het stokje door en waarom?
Is er nog wel iemand over? Kasper, opdat hij de Zappa-zen message andermaal zou kunnen spreiden. Pieter Schepens, maar die moet het hier maar in de comments doen omdat hij alsmaar plant en zint over een eigen weblog, maar er nooit aan begint. En tenslotte, Freaky, een collega van het werk met een eclectische stijl en zin voor de mooie dingen des levens, die me trouwens ooit leerde wat bloggen was.

Beste cd’s 2004

Sunday, December 19th, 2004 | Tags: bartok, klassiek, muziek, strijkkwartet

Eind december, tijd voor een terugblik. Hieronder staan — min of meer in volgorde van belangrijkheid — de cd’s die het meeste indruk op mij hebben gemaakt dit jaar.

• Bartok — Strijkkwartetten (Hagen Quartett) [DG, 4635762]
• Schubert — Winterreise (Goerne, Brendel) [Decca, 4670922]
• Britten — Cello Suites (Rostropovich) [London, 4218592]
• Schumann — Strijkkwartetten No.1 en 3 (Zehetmair Quartett) [ECM, 4721692]
• Tom Waits — Blood Money (en andere) [Epitaph, B00005YWP0]
• Bojan Zulfikarpasic — Solobsession [Label Blue, B00005JGK8]
• Bartok — 44 Duos for Two Violins (Keller, Pilz) [ECM, 4658492]

Op naar 2005.