Winterreise

Sunday, November 21st, 2004 | Tags: muziek

Deze eerste koude novemberdagen zetten de toon voor één van de mooiste liederencycli die ooit werden geschreven: Winterreise van Franz Schubert. Deze vierentwintig zwaarmoedige gedichten van de nu lang vergeten Wilhelm Müller maakten diepe indruk op jonge Schubert tijdens de laatste jaren van zijn leven. Op 19 november 1828 bezweek hij aan syfilis — hij was amper 31. Müller heeft Schubert’s muzikale interpretatie van zijn gedichten nooit mogen horen: hijzelf stierf al enkele jaren eerder, aan een leeftijd van 34 jaar. De Goden roepen hun meest begaafde kinderen gauw tot zich terug…

“Ich werde euch einen Zyklus schauerlicher Lieder vorsingen. Ich bin begierig zu sehen, was ihr dazu sagt. Sie haben mich mehr angegriffen, als dies bei anderen der Fall war. Mir gefallen diese Lieder mehr als alle, und sie werden euch auch noch gefallen.”
— Franz Schubert tijdens de eerste voorstelling van Winterreise voor enkele vrienden

Het aantal uitvoeringen van Winterreise (sinds de uitvinding van opnameapparatuur) is inmiddels niet meer te tellen en elk jaar komt er opnieuw een handvol bij. Hier bij ons thuis liggen twee versies: één van Matthias Goerne en Graham Johnson (1996) en één van Zeger Vandersteene en Levente Kende (1989).
Via de Klara muziekprijzen raakte ik geïntrigeerd door een nieuwe uitvoering van Goerne met Alfred Brendel aan de piano. Dit is misschien wel de beste interpretatie die ik ooit gehoord heb. Goerne’s stem is onwaarschijnlijk dynamisch, krachtig en toch altijd zeer genuanceerd. Bovendien is zijn uitspraak van het Duits voortreffelijk (dat is niet altijd het geval bij anderen ;-)

Mijn ontzag voor het gerechterlijk apparaat moet deze keer onderdoen voor mijn drang om te delen. Ik heb het vierde lied uit de cyclus (mijn huidige lieveling) uit Goerne’s nieuwe cd online geplaatst met een eigen vertaling voor de niet Duits-ingewijden. Geniet ervan!

• Download: Erstarrung, Matthias Goerne & Alfred Brendel (2003)

De strijd is begonnen

Saturday, October 2nd, 2004 | Tags: muziek

Mijn eerste Jazz-stapjes

Wednesday, September 29th, 2004 | Tags: jazz, muziek

Tussen alle Waits-geweld door — Real Gone is trouwens opnieuw een echte voltreffer — houdt mijn eeuwige zoektocht naar nieuwe muzikale energiebronnen natuurlijk niet op. Vorige week vrijdag bestelde ik mijn allereerste klassieke jazz-cd’s ooit: Solobsession van Bojan Zulfikarpasic (Bojan Z. voor de vrienden) en The Köln Concert van jazzlegende Keith Jarrett. Samen goed voor 120 minuten piano solo.

Natuurlijk kocht ik niet zomaar lukraak twee willekeurige jazzplaten. Van het één kwam het ander: donderdag hoorde ik het prachtige ‘Don’t buy ivory anymore‘ (beluister mp3) uit Solobsession in de Tuin van Eden. Het nummer raakte me zo diep, dat ik de cd de dag erop maar meteen bestelde. Op de knappe site van Bojan Z. las ik later in een artikel uit The Gardian dat Solobsession zo goed was dat het de auteur deed denken aan één van de meest bejubelde piano-opnames allertijden (sic): The Köln Concert van Keith Jarrett. Tja… en als je dan toch net je VISA bij de hand hebt…

Gisterenavond vond ik mijn Amazon-bestelling al tussen de post. Vandaag heb ik Solobsession bijna onafgebroken afgespeeld tijdens het werk. In het begin was het enkel het nummer dat ik al kende van de radio dat me aansprak, maar tegen de vroege namiddag onthulden ook de andere zich op dezelfde magistrale wijze: in al hun schoonheid en kinderlijke eenvoud. Dit is een prachtige cd, die ongetwijfeld tot mijn favorieten gaat behoren. Misschien koop ik binnenkort ook wel Bojan’s nieuwste cd, die vandaag genomineerd werd voor de Klara muziekprijzen.

Pijnlijke vaststelling: eveneens op de site van Bojan Z. las ik dat the man himself België nog maar onlangs heeft bezocht voor een solo optreden in Brussel! Aarch! Wir haben es nicht gewüßst.

Anyway, morgen brengt Mr. Jarrett mij misschien wel troost. Muziek is heerlijk.

In Memoriam: Antonin Dvorak (1841 - 1904)

Saturday, May 1st, 2004 | Tags: dvorak, klassiek, kultuur, muziek, strijkkwartet

Precies 100 jaar geleden voelde de 63 jarige Tsjechische componist Antonín Dvorák zich sterk genoeg om deel te nemen aan de Mei-vieringen in zijn geliefde thuisland. Hij was altijd een gezond mens geweest, maar kreeg in april van het jaar 1904 last van een hevige pijn in zijn zij, die hem nu bijna een maand aan het bed had gekluisterd. Hij stond op, ging de stad in, bestelde een bord soep en stierf.

Dvorák (spreek ‘dvortzjak’) mag zonder blozen plaatsnemen tussen de allergrootsten onder de componisten die de geschiedenis heeft voortgebracht. Als zoon van een arme slager schopte hij het tot een hoge artistiek leidinggevende functie aan het National Conservatory in New York, ontving hij een doctoraat aan de universiteit van Cambridge en was erg geliefd bij veel andere componist-tijdgenoten zoals Brahms en Tchaikowsky.

Hoewel het zeker niet ‘chique’ stond in zijn tijd om als Oost-Europese componist door het leven te gaan, bleef Dvorák hondstrouw aan zijn roots. Zo vertikte hij het om zijn werkstukken Duitse namen te geven en wimpelde hij alle voorstellen af van zijn vriend en beschermheer Brahms om zich in Wenen te vestigen. Vermoedelijk verkoos hij eerder een houten stal en de frisse lucht van het Tsjechische platteland boven de bepoederde koffiesalons van de gedoodverfde muziekstad. Hij woonde en werkte wel een aantal jaar in Amerika, maar werd er gekweld door extreme heimwee en keerde algauw terug naar zijn geboortestreek, 40 kilometer buiten Praag. Hij moest het er met een tiende van zijn loon stellen dat hij in New York had gekregen. Maar dat vond hij, achteraf gezien, misschien zo erg nog niet.

Mij lijkt het alsof er altijd een kleine plattelandsjongen in Dvorák is blijven steken. Hij hield van heel eenvoudige dingen. Zo was hij bijvoorbeeld bezeten door locomotieven en treinen en alles wat daarmee te maken had. In een station noteerde hij eens alle aankomst- en vertrekuren van de verschillende types. Maar misschien was zijn grootste passie én bron van inspiratie wel de natuur. Hij stond vaak vroeg op om naar de vogels te luisteren, maar hij kweekte ze ook zelf en ontwikkelde in het bijzonder een zwak voor duiven. Toen hij op een keer voor de machtige Niagara watervallen stond, werd hij even stil, luisterde aandachtig en zei toen dat het een fantastische symfonie in B klein zou kunnen worden.

De zwaarste emotionele klap uit zijn leven en dat van zijn echtgenote was ongetwijfeld het verlies, op zeer korte tijd, van hun drie eerste kinderen. In 1875 stierf hun pasgeboren dochtertje na amper twee dagen. Later dronk hun tweede dochtertje per ongeluk een gifbeker fosfor en nog eens acht maand daarna, op 8 september 1877, stierf hun driejarig zoontje aan pokken. De impact die dit verlies had op de arme Dvorák is grotendeels gereflecteerd in zijn Stabat Mater, dat hij speciaal voor zijn kinderen schreef.

Dvorák’s bekendste werk is wellicht zijn Symfonie No. 9 “Van de Nieuwe Wereld”, een fenomenaal stuk muziek. Maar andere werken die hij ons naliet zoals Symfonie No. 7 No. 8, het Stabat Mater en een aantal van zijn strijkkwartetten, waaronder het bekende “Amerikaanse”, raken het binnenste van je ziel. Zijn muziek klinkt altijd even fris en sprankelend, doordrenkt van ingenieuze en energieke melodieën, vaak geënt op Slavische volksmuziek (zoals Bartok). Iemand vergeleek de muziek van Dvorák eens met een diamant: perfect gevormd, doodeenvoudig in zijn schoonheid, met een diepe gloed in het binnenste.

Wie meer wil weten en leren over Dvorák, moet maar eens het uitgebreide artikel lezen dat Tess Crebbin schreef ter zijner nagedachtenis. Of gewoon wat cd’s kopen natuurlijk.