In Memoriam: Antonin Dvorak (1841 - 1904)

Saturday, May 1st, 2004 | Tags: dvorak, klassiek, kultuur, muziek, strijkkwartet

Precies 100 jaar geleden voelde de 63 jarige Tsjechische componist Antonín Dvorák zich sterk genoeg om deel te nemen aan de Mei-vieringen in zijn geliefde thuisland. Hij was altijd een gezond mens geweest, maar kreeg in april van het jaar 1904 last van een hevige pijn in zijn zij, die hem nu bijna een maand aan het bed had gekluisterd. Hij stond op, ging de stad in, bestelde een bord soep en stierf.

Dvorák (spreek ‘dvortzjak’) mag zonder blozen plaatsnemen tussen de allergrootsten onder de componisten die de geschiedenis heeft voortgebracht. Als zoon van een arme slager schopte hij het tot een hoge artistiek leidinggevende functie aan het National Conservatory in New York, ontving hij een doctoraat aan de universiteit van Cambridge en was erg geliefd bij veel andere componist-tijdgenoten zoals Brahms en Tchaikowsky.

Hoewel het zeker niet ‘chique’ stond in zijn tijd om als Oost-Europese componist door het leven te gaan, bleef Dvorák hondstrouw aan zijn roots. Zo vertikte hij het om zijn werkstukken Duitse namen te geven en wimpelde hij alle voorstellen af van zijn vriend en beschermheer Brahms om zich in Wenen te vestigen. Vermoedelijk verkoos hij eerder een houten stal en de frisse lucht van het Tsjechische platteland boven de bepoederde koffiesalons van de gedoodverfde muziekstad. Hij woonde en werkte wel een aantal jaar in Amerika, maar werd er gekweld door extreme heimwee en keerde algauw terug naar zijn geboortestreek, 40 kilometer buiten Praag. Hij moest het er met een tiende van zijn loon stellen dat hij in New York had gekregen. Maar dat vond hij, achteraf gezien, misschien zo erg nog niet.

Mij lijkt het alsof er altijd een kleine plattelandsjongen in Dvorák is blijven steken. Hij hield van heel eenvoudige dingen. Zo was hij bijvoorbeeld bezeten door locomotieven en treinen en alles wat daarmee te maken had. In een station noteerde hij eens alle aankomst- en vertrekuren van de verschillende types. Maar misschien was zijn grootste passie én bron van inspiratie wel de natuur. Hij stond vaak vroeg op om naar de vogels te luisteren, maar hij kweekte ze ook zelf en ontwikkelde in het bijzonder een zwak voor duiven. Toen hij op een keer voor de machtige Niagara watervallen stond, werd hij even stil, luisterde aandachtig en zei toen dat het een fantastische symfonie in B klein zou kunnen worden.

De zwaarste emotionele klap uit zijn leven en dat van zijn echtgenote was ongetwijfeld het verlies, op zeer korte tijd, van hun drie eerste kinderen. In 1875 stierf hun pasgeboren dochtertje na amper twee dagen. Later dronk hun tweede dochtertje per ongeluk een gifbeker fosfor en nog eens acht maand daarna, op 8 september 1877, stierf hun driejarig zoontje aan pokken. De impact die dit verlies had op de arme Dvorák is grotendeels gereflecteerd in zijn Stabat Mater, dat hij speciaal voor zijn kinderen schreef.

Dvorák’s bekendste werk is wellicht zijn Symfonie No. 9 “Van de Nieuwe Wereld”, een fenomenaal stuk muziek. Maar andere werken die hij ons naliet zoals Symfonie No. 7 No. 8, het Stabat Mater en een aantal van zijn strijkkwartetten, waaronder het bekende “Amerikaanse”, raken het binnenste van je ziel. Zijn muziek klinkt altijd even fris en sprankelend, doordrenkt van ingenieuze en energieke melodieën, vaak geënt op Slavische volksmuziek (zoals Bartok). Iemand vergeleek de muziek van Dvorák eens met een diamant: perfect gevormd, doodeenvoudig in zijn schoonheid, met een diepe gloed in het binnenste.

Wie meer wil weten en leren over Dvorák, moet maar eens het uitgebreide artikel lezen dat Tess Crebbin schreef ter zijner nagedachtenis. Of gewoon wat cd’s kopen natuurlijk.

Audioscrobbler

Tuesday, April 20th, 2004 | Tags: kultuur

Deze avond ontdekt op een verloren Fuckhedz-pagina: Audioscrobbler! Audioscrobbler verzamelt persoonlijke hitlijsten van duizenden muziekliefhebbers op het internet. Telkens je een nummer afspeelt met je favoriete MP3-speler (ononderbroken), sluist een kleine plugin de metagagevens van het nummer door naar een centrale databank.

Op je persoonlijke Audioscrobbler-pagina — die voor iedereen toegankelijk is — krijg je een overzicht van je ‘luister-geschiedenis’, top songs en weet-ik-veel wat nog allemaal. Nog interessanter is dat je je kan aanmelden bij een resem gebruikersgroepen, om op die manier in contact te komen met gelijkgestemden (hoe toepasselijk). Ik heb nu al een mailtje gestuurd naar een mede-Bartok liefhebber uit ‘Classical’, die me eventueel kan uitleggen waarom hij het ‘Adagio’ uit Music for Strings, Percussion and Celesta zo vaak speelt. Kan ik misschien wat van leren…

Audioscrobbler is 100% open source en volstrekt non-profit. Je hoeft niet bang te zijn dat je persoonlijke voorkeuren aan handige marketing jongens worden doorgespeeld. Het enige nadeel — wellicht voor velen: ID3-tags moeten echt wel in orde zijn, anders is de informatie uit je nummers waardeloos. En — heel toevallig — daar ben ik de laatste twee weken intensief mee bezig geweest ;-)

UPDATE: Verdorie, nu merk ik dat mijn eigen ID3-tags ook niet in orde zijn. Audioscrobbler leest namelijk enkel het ‘artist’ veld in, en niet het ‘composer’ veld. Maar mijn MP3’s zitten propvol ‘composers’, niet met ‘artists’!

Bartók rocks!

Thursday, February 5th, 2004 | Tags: bartok, klassiek, kultuur, muziek, strijkkwartet

Op vrijdag 6 februari, tussen acht en negen, zendt Klara een concert uit van vorige week zondag in de Bijloke in Gent van drie strijkkwartetten van Béla Bartók (1881-1945), gebracht door het befaamde Hagen Kwartet.

“… These quartets can sound tough and uncompromising to tender ears but once you gently get to know them i.e. while studying or reading, your mind almost unconsciously unlocks the music and you soon are struck by the realisation that this is amongst the most beautiful, moving and exciting music you may ever hear.”

“… Those who claim there is no ’structure and melody’ should listen more closely. And those who have declared this to be ‘noise without direction’ should stick to Britney Spears.”

— Bloemlezing uit enkele reviews op Amazon.co.uk over de uitvoering door het al even befaamde Emerson Kwartet.

“Aangrijpende muziek waarvoor u even moet gaan zitten”, staat te lezen in de programmering van Klara. De zes strijkkwartetten van de Hongaarse componist worden algemeen beschouwd als een sleutelelement binnen de Westerse muziekgeschiedenis — een eer die de fragiele Bartók overigens pas na zijn dood te beurt viel (hoe typisch!). Dus als het even kan: luisteren! Ik zal in ieder geval thuis met de vinger op de record-knop klaarzitten.

4′33″

Friday, January 16th, 2004 | Tags: kultuur

Vanavond omstreeks 20.00u zal BBC3, de klassieke radiozender van onze overzeese broeders, het beroemde stuk 4 minutes and 33 seconds van John Cage (1912-1992) uitzenden. Dit werk werd oorspronkelijk geschreven voor piano solo, maar zal deze keer voor het eerst door een voltallig orkest gebracht worden. Wat is dan zo speciaal aan deze muziek? Welnu, het bestaat integraal uit niets dan pure… stilte! Enkel het geluid dat het draaien van enkele bladzijden uit de partituur voortbrengt is toegestaan, al moet zelfs dit in de grootst mogelijke stilte verlopen.

Toen meneer Cage op zoek ging naar de absolute afwezigheid van geluid, concludeerde hij terecht dat deze toestand niet bestaat op onze wereld. Zo liet hij zich opsluiten in een isoleercel, om slechts tot de ontdekking te komen dat hij zelfs dan geplaagd werd door het geluid van zijn eigen bloedsomloop.

Veeleer dan een muzikaal hoogstandje, is 4’33“ natuurlijk een leuke denkoefening of een ideale gelegenheid tot reflectie over de massa’s geluiden die ons op elk moment van de dag omringen. Daar denkt de Cage Trust echter anders over. Zo sleepten ze een muzikant voor de rechter wegens schending van auteursrechten die op zijn cd één minuut stilte had ingelast.

Leuk om weten is dat BBC3 in het hele land bijzondere voorzorgsmaatregelen heeft moeten treffen, zodat tijdens de uitzending van 4’33” de backup-installaties hun ‘wij-zijn-zo-terug’ boodschappen niet automatisch beginnen spuwen na twee minuten stilte. Just plain silly ;-)